โครงการส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ “การออกแบบการเรียนการสอนอย่างมีประสิทธิภาพ Project based learning” 

ฝ่ายวิชาการ สำนักการศึกษา

หลักการและเหตุผล

     จากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ส่งผลต่อวิถีชีวิตของคนในสังคม การจัดการเรียนการสอนจึงจำเป็นต้องพัฒนาเพื่อตอบสนองการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เดิมการจัดการเรียนการสอนนั้นมุ่งเน้นให้ผู้เรียนมีทักษะการอ่านออก เขียนได้เท่านั้น แต่สำหรับการจัดการเรียนการสอนในปัจจุบันควรปรับเปลี่ยนวิธีการเรียนรู้ของผู้เรียนเพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะการอ่านทักษะการเขียน ทักษะการคิดคำนวณ ทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณทักษะการแก้ปัญหาทักษะการคิดสร้างสรรค์ และนวัตกรรมทักษะความเข้าใจความแตกต่างทางวัฒนธรรม ทักษะด้ายการร่วมมือทำงานเป็นทีม ภาวะผู้นำ ทักษะด้านการสื่อสาร สารสนเทศ รู้เท่าทันสื่อ ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และทักษะอาชีพ เพื่อมุ่งเน้นให้ผู้เรียนสามารถสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง โดยมีครูเป็นผู้ออกแบบการเรียนรู้ และอำนวยความสะดวกในการเรียนรู้ โดยผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้จากการเรียนแบบการลงมือปฏิบัติ มีการตั้งประเด็นคำถามเพื่อสร้างความอยากรู้ และช่วยกระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ การจัดการเรียนการสอนโดยการใช้โครงงานเป็นฐาน (Project based learning) เป็นการจัด การเรียนการสอนที่เน้นให้ผู้เรียนได้เรียนในสิ่งที่ตนเองสนใจ มีการตั้งปัญหา และค้นคว้าหาความรู้ด้วยตัวผู้เรียนเอง นำไปสู่การเพิ่มความรู้ที่ได้จากการลงมือปฏิบัติ การฟัง และการสังเกตจากครูผู้สอน หรือผู้เชี่ยวชาญ โดยผู้เรียนมีการเรียนรู้ผ่านกระบวนการทำงานเป็นกลุ่ม ที่จะนำมาสู่การสรุปความรู้ใหม่ มีการเขียนกระบวนการจัดทำโครงงาน และได้ผลการจัดกิจกรรมเป็นผลงานแบบรูปธรรมซึ่งแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐานนั้นเน้นการจัดการเรียนการสอนที่ให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์ชีวิตขณะที่เรียน เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะต่างๆ ซึ่งสอดคล้องกับหลักพัฒนาการคิดของ Bloom's Taxonomy ทั้ง 6 ขั้น คือ ความรู้ความจำ (Remembering) ความเข้าใจ (understanding) การประยุกต์ใช้ (Applying) การวิเคราะห์ (Analyzing) การประเมินค่า (Evaluating) และ การคิดสร้างสรรค์ (Creating)

     จากการสรุปผลการแข่งขันทักษะทางวิชาการ และการจัดงานมหกรรมการจัดการศึกษาท้องถิ่น ปรากฏว่าผลการแข่งขันฯ ในระดับภาคได้รับรางวัลรวม 7 กิจกรรม จากการเข้าร่วม การแข่งขันทั้งหมด 62 กิจกรรม ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 11 และในระดับประเทศได้รับรางวัลรวม 3 กิจกรรม จากการเข้าร่วมการแข่งขันทั้งหมด 7 กิจกรรม ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 42.8 ดังนั้น สำนักการศึกษา เทศบาลนครนนทบุรี เล็งเห็นว่าหากโรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครนนทบุรีได้รับการส่งเสริม และพัฒนาในด้านการจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน (Project Based Learning) โรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครนนทบุรีจะสามารถมุ่งสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการได้อย่างแท้จริงจึงได้จัดโครงการส่งเสริม และพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้“การออกแบบการเรียนการสอนอย่างมีประสิทธิภาพ Project based learning” ขึ้น เพื่อเป็นการให้ความรู้ ทักษะ และแนวทางการพัฒนาการเรียนการสอนในรูปแบบการใช้โครงงานเป็นฐาน (Project based learning) แก่ครูในสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี อีกทั้งยังสามารถนำความรู้ที่ได้รับไปใช้ในการต่อยอด พัฒนาผู้เรียนให้สามารถสร้างองค์ความรู้ใหม่ๆ และสามารถสร้างสรรค์ผลงานเพื่อเข้าร่วมการแข่งขันในระดับต่างๆ ต่อไป

วัตถุประสงค์

เพื่อส่งเสริมพนักงานครูเทศบาล บุคลากรทางการศึกษาเทศบาล และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องให้มีความรู้ความเข้าใจรูปแบบการเรียนการสอนโดยการใช้โครงงานเป็นฐาน (Project Based Learning) และพัฒนาการจัดการเรียนการสอนโดยการใช้โครงงานเป็นฐาน (Project Based Learning)

หัวข้อที่อบรม

1. ความหมายของการเรียนรู้แบบใช้โครงงานเป็นฐาน

คือการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ จุดศูนย์กลางของการจัดการเรียนการสอนไม่ได้อยู่ที่ตัวอาจารย์ ไม่เน้นการจดเลคเชอร์ หรือบรรบาย แต่เน้นให้ผู้เรียนเรียนรู้ด้วยตัวเองโดยการจัดกิจกรรมเป็นโครงการ หรือโครงงาน แล้วให้ผู้เรียนลงมือปฏิบัติ ผู้เรียนจะเกิดการเรียนรู้ด้วยตัวเอง แก้ปัญหาเอง กำหนดบทบาทหน้าที่ด้วยตัวเอง ซึ่งจะสอดคล้องกับในศตวรรษที่ 21 คือ creative ความคิดสร้างสรรค์ของตัวผู้เรียนเน้นวิจารณญาณ และการทำงานร่วมกับผู้อื่น แต่ในขณะที่อาจารย์ผู้สอน ไม่ได้ถูกฝึกมาในลักษณะแบบนั้นแต่สังคมต้องการบุคคลในลักษณะศตวรรษที่ 21 แบบนี้ ดังนั้นจึงใช้ การจัดการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐาน (Project Based Learning) มาเป็นเทคนิควิธีการ

2. เทคนิคการจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน

2.1 Project kickoff การเริ่มต้น ทำ Project หรือโครงการ โดยอาจารย์ผู้สอนให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่มเอง แล้วกำหนดหัวข้อเรื่องที่จะจัดทำโครงการด้วยตัวเองแล้วนำเสนอหัวข้อนั้นต่ออาจารย์

2.2 Learn by doing เป็นหัวใจหลักที่สำคัญของ Project Based Learning ผู้เรียนสามารถจะเรียนรู้จากสิ่งที่ตัวเองได้เรียนรู้

จากการลงมือปฏิบัติ เช่น การผลิตชิ้นงาน การติดต่อสื่อสารกับบุคคลอื่น การคิดสร้างสรรค์ของชิ้นงาน หรือการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นกับโครงงานที่ตัวผู้เรียนได้จัดทำขึ้น

2.3 Show time เมื่อตัวผู้เรียนจัดทำโครงงานเสร็จหรืออยู่ในระหว่างการดำเนินงานตัวผู้เรียนต้องจะมานำเสนองานให้อาจารย์ หรือเพื่อนร่วมชั้นเรียนได้รับฟัง รับชม ของโครงการที่ได้จัดทำขึ้น อาจจะอยู่ในรูปแบบของการจัดนิทรรศการ

3.ประเภทของการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐาน แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่

3.1 โครงงานประเภทสำรวจ (Survey Research Project)

3.2 โครงงานประเภททดลอง (Experimental Research Project)

3.3 โครงงานประเภทสิ่งประดิษฐ์ (Development Research Project)

3.4 โครงงานประเภททฤษฎี (Theoretical Research Project)

4. ขั้นตอนการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐาน

4.1 ขั้นเตรียมความพร้อม ผู้สอนจัดเตรียมขอบเขตของโครงการ แหล่งข้อมูล และคำถามนำ โดยระบุขั้นตอนในแผนการจัดการ

เรียนรู้ ถ้าผู้สอนยังไม่เคยจัดการเรียนการสอนแบบโครงงานเป็นฐานมาก่อน ต้องประมาณเวลาสำหรับให้ผู้เรียนได้ไปจัดทำโครงการให้ดี

ว่าผู้เรียนจะสามารถจัดทำโครงการเสร็จภายในกี่สัปดาห์

4.2 การกำหนดและเลือกหัวข้อ การแบ่งกลุ่ม สามารถแบ่งออกได้ 2 วิธี ได้แก่

วิธีที่ 1 คือ ให้ผู้เรียนแบ่งกลุ่มกันเองตามจำนวนคนที่เหมาะสม และความสมัครใจ

วิธีที่ 2 คือ อาจารย์เป็นผู้แบ่งกลุ่มให้ โดยให้เหตุผลว่า ทุกคนสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ จากนั้นให้กลุ่มผู้เรียนระดมสมองภายใน 1-2 สัปดาห์ เพื่อกำหนดหัวข้อที่จะจัดทำเป็นโครงงาน ศึกษาความเป็นไปได้ของแต่ละหัวข้อ เพื่อเลือกโครงงานที่จะจัดทำแต่ต้องอยู่ในขอบเขตวิชาของผู้สอนแล้วมานำเสนอผู้สอนให้ความเห็นชอบ

ข้อควรระวังในขั้นนี้ ผู้สอนต้องให้ผู้เรียนเป็นคนกำหนดหัวข้อเอง เลือกเรื่องที่จะทำโครงการเองทั้งหมด ผู้สอนห้ามเลือกหัวข้อ หรือเรื่องที่จะจัดทำโครงงานให้ผู้เรียน มิฉะนั้นผู้เรียนจะรู้สึกว่าการทำโครงการครั้งนี้ ไม่ใช่งานของตัวเองจะเป็นลักษณะของคำสั่งจากอาจารย์

4.3 การเขียนเค้าโครงของโครงงาน ผู้เรียนศึกษาขอบเขตโครงงาน แหล่งข้อมูล ตลอดจนค้นหาแหล่งข้อมูล แล้วร่วมวางแผน

การจัดทำโครงงาน โดยระบุกิจกรรมในแต่ละขั้นตอน รวมทั้งบทบาทหน้าที่ ภาระงานของสมาชิกในกลุ่มให้ชัดเจนตลอดจนระยะเวลาในการดำเนินงาน ถ้าเป็นการจัดทำโครงงานทั้งภาคเรียน ให้ผู้เรียนเสนอโครงงานเป็น 3 บท เหมือนวิทยานิพนธ์

4.4 การปฏิบัติโครงงาน

สมาชิกในกลุ่มร่วมดำเนินงานตามแผนงานและหน้าที่รับผิดชอบ ด้วยการบูรณาการความรู้ ทักษะ แลกเปลี่ยนประสบการณ์และค้นหาความรู้ใหม่ โดยมีผู้สอนคอยให้คำปรึกษา และร่วมแก้ปัญหาไปพร้อมกับผู้เรียน ผู้เรียนต้องคอยมานำเสนอความก้าวหน้าของโครงงานทุกสัปดาห์ ผู้สอนคอยซักถาม ติดตามความก้าวหน้า ให้คำแนะนำ ชื่นชม

4.5 การนำเสนอผลงาน

ผู้เรียนสรุปผลการดำเนินงาน จัดทำรายงานและนำเสนอผลงานกิจกรรมของโครงงานเพื่อแลกเปลี่ยน เรียนรู้ อาจจะใช้ชื่องานในลักษณะของ การจัดนิทรรศการ หรือโอเพนเฮ้าส์ ซึ่งการนำเสนอผลงานอาจจะไม่ใช่ ชิ้นงาน อาจเป็นสิ่งที่ผู้เรียนไปสำรวจมา เป็นสิ่งที่ผู้เรียนได้ประสบการณ์ตรงมา หรือได้ไปทดลองมา แล้วมานำเสนอ สิ่งสำคัญในขั้นตอนนี้ ผู้เรียนหรือผู้สอน ต้องประชาสัมพันธ์ให้อาจารย์ในคณะ หรือในมหาวิทยาลัยได้รับทราบ เพื่อให้ได้มา รับชม รับฟัง ผลงานของนักเรียน นักศึกษา

4.6 การประเมินผล

ผู้สอนประเมินผลโครงการอย่างต่อเนื่อง ด้วยวิธีการและเครื่องมือที่หลากหลาย เน้นการประเมิน ตามสภาพจริง ทั้งความรู้ กระบวนการ ผลงานและพฤติกรรมลักษณะนิสัยของผู้เรียน

5.บทบาทของผู้สอนและผู้เรียนใน Project Based Learning

 5.1 ขั้นนำเสนอ

บทบาทของผู้สอน

- จัดให้มีการปฐมนิเทศวิธีการเรียนรู้ แบบโครงงาน เพื่อให้รู้ถึงหลักการ วัตถุประสงค์ ประโยชน์ตัวแปร ปัจจัยสําคัญในการทําโครงการ ปัญหาและอุปสรรคต่างๆ ที่จะเกิดขึ้น

บทบาทของผู้เรียน

- เสนอแนวคิด เลือก และกําหนดหัวข้อโครงงาน

5.2 ขั้นวางแผน

บทบาทของผู้สอน

- ให้คําปรึกษาในการดําเนินงานของผู้เรียนทุกขั้นตอน

บทบาทของผู้เรียน

- เสนอแนวทางออกแบบการจัดทําโครงงาน

- วางแผนร่วมกันในการเรียนรู้แบบโครงงาน

- ศึกษาค้นคว้าเอกสารเพิ่มเติ่มจากแหล่งเรียนรู้ต่างๆ

- เสนอเค้าโครงย่อของโครงงานต่อผู้สอน

5.3 ขั้นปฏิบัติ

บทบาทของผู้สอน

- ติดตาม สอบถามความก้าวหน้า ดูแลการทําโครงงานของผู้เรียนอย่างใกล้ชิด

บทบาทของผู้เรียน

- ลงมือปฏิบัติโครงงานตามขั้นตอนที่วางแผนไว้

- รวบรวมผลการทําโครงงาน

- เสนอแนวทางแก้ไขปรับปรุงผลการทําโครงงาน

- เขียนรายงานหรือนําเสนอผลงานโครงงานต่อผู้สอน

- เผยแพร่ผลงานต่อสาธารณชน

5.4 ขั้นประเมินผล

บทบาทของผู้สอน

- สังเกตและประเมินการทํากิจกรรมของผู้เรียน

- สรุปการทํางาน และเสนอแนะการทํางานของผู้เรียนแต่ละกลุ่มโดยรวม

บทบาทของผู้เรียน

- ประเมินผลการเรียนรู้แบบโครงงานของตัวเอง

ผลสรุปโครงการ

ตามที่สำนักการศึกษา ฝ่ายวิชาการ ได้จัดโครงการส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ “การออกแบบการเรียนการสอนอย่างมีประสิทธิภาพ Project based learning” ขึ้น เพื่อส่งเสริมผู้เข้าร่วมอบรมให้มีความรู้ความเข้าใจรูปแบบการเรียนการสอน และสามารถพัฒนาการจัดการเรียนการสอนโดยการใช้โครงงานเป็นฐาน (Project based learning) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ